امروز در ایران و جهان چه گذشت ۲۹ آوریل ۲۰۲۶ | ۹ اردیبهشت

ایران

مرگ اردشیر سوم و شتاب گرفتن زوال ساسانیان

در سال ۶۳۰ میلادی، اردشیر سوم، شاه خردسال ساسانی، در ۹ سالگی به شکلی مرموز درگذشت. پس از او، شهربراز، سردار نامدار ایران، امور کشور را در دست گرفت.

شهربراز پیش‌تر در جنگ با روم نقش مهمی داشت، اما در سال‌های پایانی ساسانیان، اختلافات داخلی، فساد اداری، رقابت فرماندهان و شکاف طبقاتی، قدرت ایران را به‌شدت فرسوده کرده بود.

پس از مرگ شهربراز، بحران جانشینی شدت گرفت و در نهایت امپراتوری ساسانی چند دهه بعد با شکست‌های نظامی از اعراب مسلمان فروپاشید.

امیرانتظام و بحث کوچک‌سازی ارتش

در ۲۱ آوریل ۱۹۷۹، عباس امیرانتظام، سخنگوی دولت موقت، اعلام کرد که ایران پس از انقلاب نیازی به ارتش بزرگ ندارد و احتمال کوچک شدن ارتش مطرح است.

این سخنان در شرایطی بیان شد که کشور در چند منطقه با بحران‌های مسلحانه و تجزیه‌طلبانه روبه‌رو بود. بعدها این نگاه به ارتش، یکی از موضوعات بحث‌برانگیز در بررسی سال‌های نخست پس از انقلاب شد.

احمدی‌نژاد و وعده افشاگری

در ۸ اردیبهشت ۱۳۹۲، محمود احمدی‌نژاد در تبریز بار دیگر وعده داد که پیش از پایان دولتش درباره برخی مسائل افشاگری خواهد کرد.

او گفت عده‌ای در داخل و خارج تلاش می‌کنند بازار را ناآرام کنند. همچنین به فشارهای اقتصادی، تحریم نفت، سختی جابه‌جایی پول نفت و ضرورت تکیه بر معادن و کشاورزی اشاره کرد.

این سخنان نشانه‌ای از تنش درونی قدرت در ماه‌های پایانی دولت احمدی‌نژاد بود.

رسانه و اندیشه

زادروز پراودا و اهمیت روزنامه حزبی

۲۲ آوریل زادروز روزنامه «پراودا» دانسته می‌شود؛ روزنامه‌ای که نقش مهمی در انقلاب ۱۹۱۷ روسیه و تثبیت حزب کمونیست شوروی داشت.

پراودا ابتدا صدای چپ‌گرایان و سپس ارگان بلشویک‌ها شد. لنین آن را ابزاری برای ارتباط مردم، حزب و دولت می‌دانست. اما پس از مرگ لنین، این روزنامه به‌تدریج از نقش مردمی و اصلاحی خود فاصله گرفت و بیشتر به ابزار رسمی قدرت تبدیل شد.

مایک رویکو؛ نمونه روزنامه‌نگار مستقل

۲۹ آوریل سالروز درگذشت مایک رویکو، روزنامه‌نگار آمریکایی است. او باور داشت روزنامه باید صدای مردم باشد، نه ابزار رضایت دولت یا صاحبان قدرت.

رویکو معتقد بود اعتبار یک رسانه به اعتماد مخاطب وابسته است. او بارها از رسانه‌هایی که به‌جای خدمت عمومی، به ابزار ثروت و قدرت تبدیل می‌شوند انتقاد کرد.

جهان

شکست انگلیس از عثمانی در کوت‌العماره

در ۲۹ آوریل ۱۹۱۶، نیروهای انگلیسی و هندی در کوت‌العماره، در عراق امروزی، پس از چند ماه محاصره تسلیم ارتش عثمانی شدند.

این شکست یکی از ضربه‌های مهم به اعتبار نظامی بریتانیا در جنگ جهانی اول بود. بعدها انگلیسی‌ها دوباره به بین‌النهرین نیرو فرستادند و بغداد را تصرف کردند.

خودکشی هیتلر و پایان رایش سوم

در ۲۹ آوریل ۱۹۴۵، آدولف هیتلر در پناهگاه خود در برلین با اوا براون ازدواج کرد و چند ساعت بعد هر دو خودکشی کردند.

در همان روزها، ارتش شوروی بخش بزرگی از برلین را تصرف کرده بود. مرگ هیتلر پایان عملی حکومت نازی و یکی از نقاط پایانی جنگ جهانی دوم در اروپا بود.

شورش لس‌آنجلس

در ۲۹ آوریل ۱۹۹۲، پس از تبرئه چند پلیس سفیدپوست که رادنی کینگ، شهروند سیاه‌پوست آمریکایی، را کتک زده بودند، لس‌آنجلس دچار شورش گسترده شد.

فیلم ضرب‌وشتم او از تلویزیون پخش شده بود و افکار عمومی را خشمگین کرده بود. این حادثه به نمادی از خشونت پلیس، تبعیض نژادی و بحران اعتماد به عدالت قضایی در آمریکا تبدیل شد.

پارلمان ایتالیا در دست چپ‌گرایان

در آوریل ۲۰۰۶، پارلمان جدید ایتالیا با اکثریت ضعیف چپ‌گرایان و میانه‌روها آغاز به کار کرد. رومانو پرودی وعده داده بود نیروهای ایتالیایی را از عراق خارج کند و بعدها به این وعده عمل کرد.

اتهام مالی علیه مدیر هیوندای

در ۲۸ آوریل ۲۰۰۶، دادستان کره جنوبی دستور بازداشت مدیرعامل هیوندای را به اتهام فساد مالی و جابه‌جایی غیرقانونی پول صادر کرد.

این پرونده نشان داد که حتی شرکت‌های بزرگ صنعتی نیز بدون شفافیت و نظارت، در معرض فساد ساختاری قرار می‌گیرند.

اشتباه عجیب در ارسال جنازه سرباز استرالیایی

در آوریل ۲۰۰۶، جسد یک سرباز استرالیایی که در عراق کشته شده بود، اشتباهی با جسد فرد دیگری جابه‌جا شد و به استرالیا فرستاده شد.

این اتفاق در جریان مراسم نظامی آشکار شد و موجی از انتقاد نسبت به مدیریت نظامی و اداری نیروهای ائتلاف در عراق ایجاد کرد.

حادثه فرودگاه کلیولند

در آوریل ۲۰۰۶، در فرودگاه کلیولند آمریکا، یک مسافر که به دلیل تأخیر و بازرسی‌های سختگیرانه عصبی شده بود، با پلیس درگیر شد. در جریان حادثه، یک پلیس کشته شد و خود مسافر نیز هدف گلوله قرار گرفت.

این رویداد بحث‌هایی درباره امنیت فرودگاهی، رفتار با مسافران و پیامدهای فضای امنیتی پس از ۱۱ سپتامبر ایجاد کرد.

مرگ آرتور وینستون؛ مردی که در صدسالگی بازنشسته شد

آرتور وینستون، کارگر نمونه آمریکایی، پس از ۸۲ سال کار، در صدسالگی بازنشسته شد و مدت کوتاهی بعد درگذشت.

او گفته بود کار برایش فقط شغل نبود، بلکه بخشی از هویت و زندگی‌اش بود. مرگ او نمونه‌ای از پیوند عاطفی انسان با حرفه مورد علاقه‌اش دانسته شد.

پرونده جنایی سابین هیلشینتس

در آلمان، زنی به نام سابین هیلشینتس متهم شد که طی ۱۰ سال، ۹ نوزاد خود را پس از تولد کشته و اجسادشان را در خانه پدرش دفن کرده است.

این پرونده از تکان‌دهنده‌ترین پرونده‌های جنایی آلمان در دهه ۲۰۰۰ بود.

تاریخ از نگاه صفحه اول روزنامه‌ها

بررسی صفحه اول روزنامه‌های سال‌های ۱۳۵۷، ۱۳۵۸ و ۱۳۵۹ نشان می‌دهد که مطبوعات می‌توانند برای پژوهشگران، سرنخ‌های مهمی از فضای سیاسی، اجتماعی و امنیتی هر دوره فراهم کنند.

روزنامه‌ها فقط خبر روز نیستند؛ بلکه سند تاریخی یک جامعه‌اند.

رویدادهای دیگر ۲۹ آوریل

• ۱۶۷۲: جنگ فرانسه و هلند آغاز شد.
• ۱۸۷۵: رافائل ساباتینی، نویسنده ایتالیایی، متولد شد.
• ۱۹۴۵: نیروهای آلمانی در ایتالیا تسلیم شدند.
• ۱۹۴۶: برای هیدکی توجو و چند مقام ژاپنی قرار مجرمیت جنگی صادر شد.
• ۱۹۶۷: محمدعلی کلی به دلیل خودداری از خدمت نظامی، از عنوان قهرمانی بوکس محروم شد.
• ۱۹۷۰: نیروهای آمریکا وارد کامبوج شدند و جنگ ویتنام گسترش یافت.
• ۱۹۷۵: آمریکا خروج اضطراری اتباع خود از سایگون را آغاز کرد.
• ۱۹۸۶: آتش‌سوزی در کتابخانه مرکزی لس‌آنجلس صدها هزار کتاب و سند را نابود کرد.
• ۱۹۹۷: قرارداد منع سلاح‌های شیمیایی اجرایی شد.
• ۲۰۰۵: سوریه خروج نیروهای خود از لبنان را تکمیل کرد.

پیام جمع‌بندی

۲۹ آوریل نشان می‌دهد که فروپاشی‌ها معمولاً ناگهانی نیستند؛ از درون آغاز می‌شوند. ساسانیان پیش از حمله خارجی، گرفتار بحران جانشینی، فساد و شکاف طبقاتی شده بودند. در جهان معاصر نیز رسانه، ارتش، عدالت قضایی و اقتصاد بدون اعتماد عمومی نمی‌توانند پایدار بمانند. تاریخ به ما یادآوری می‌کند که قدرت بدون انسجام، و رسانه بدون صداقت، دیر یا زود فرسوده می‌شود.

✍️ گردآوری و بازنویسی: ساموئل (پیمان) سلاحی