مهمترین رویدادهای ایران و جهان در طول تاریخ در این روز 17 اوریل
امروز در ایران و جهان چه گذشت
مهمترین رویدادهای ایران و جهان در طول تاریخ در این روز
۱۷ آوریل | ۲۸ فروردین
ایران
روزی که آشوریان شوش را ویران کردند
در حدود آوریل سال ۶۹۳ پیش از میلاد، که در بسیاری از منابع با ۱۷ آوریل تطبیق داده شده، ارتش آشوربانیپال شهر شوش را تصرف و ویران کرد. این واقعه مربوط به دورهای است که هنوز دولت واحد ایران بهمعنای بعدی آن شکل نگرفته بود.
چند دهه بعد، دولت ماد در همدان با همکاری بابل، امپراتوری آشور را که به خشونت و سلطهگری شهرت داشت، از میان برد.
بر پایه برخی روایتهای تاریخی، دولت ماد پس از شکست آشور، گروههایی از مادها را در سرزمینهای آشوری اسکان داد تا مانع احیای دوباره آن قدرت شوند. در این چارچوب، برخی مورخان ریشههای تاریخی بخشی از جمعیت کرد در عراق، ترکیه و سوریه را با همان جابهجاییهای کهن پیوند دادهاند.
شوش در دوره هخامنشی دوباره آباد شد و به یکی از پایتختهای مهم ایران تبدیل گشت. داریوش بزرگ در آنجا کاخ آپادانا را ساخت و بر لوحی سنگی نوشت:
«به نام اهورامزدا، من این کاخ را در شوش ساختم.»
شوش در ۱۱۰ کیلومتری شمال اهواز و ۲۸۰ کیلومتری جنوب خرمآباد قرار دارد.
اعتصاب پلیس تهران در سال ۱۳۰۱
در ۲۸ فروردین ۱۳۰۱، افراد پلیس تهران به دلیل عقبافتادن حقوق ماهانه خود دست به اعتصاب زدند. این اعتصاب تا زمانی ادامه یافت که بخشی از مطالبات آنان پرداخت شد.
در دوران اعتصاب، سربازان مستقر در باغشاه مسئول حفظ نظم شهر شدند، اما اختیارات قضایی پلیس، از جمله رسیدگی به شکایات عادی مردم، به آنان واگذار نشد.
این رویداد، تصویری روشن از بحران مالی دولت در آن دوره به دست میدهد:
درآمد ایران از نفت ناچیز بود، مالیاتستانی از اربابان و رجال بانفوذ عملاً ممکن نبود، بازار نیز در برابر مالیات مقاومت داشت، و گمرکات کشور هم یا در رهن خارجیها بود یا در فساد اداری غرق شده بود. خزانه خالی بود و ایران حتی بانک مرکزی نداشت تا دولت بتواند از آن استقراض کند.
مشاجره دولت مصدق و انگلستان بر سر بحرین
در ۲۸ فروردین ۱۳۳۱ / ۱۷ آوریل ۱۹۵۲، دولت دکتر محمد مصدق بهشدت به سفر مشاور وزارت خارجه بریتانیا به بحرین اعتراض کرد و این اقدام را دخالت در امور داخلی ایران دانست.
دولت بریتانیا در پاسخ اعلام کرد که بحرین تحتالحمایه آن کشور است. همین پاسخ، اختلاف دو طرف را وارد مرحلهای تازه کرد.
در همان زمان، مطبوعات ناسیونالیست ایران هشدار میدادند که ادامه این روند میتواند روزی به استقرار رسمیتر نیروهای خارجی در خلیج فارس بینجامد؛ پیشبینیای که بعدها با استقرار ناوگان پنجم آمریکا در بحرین و حضور نظامی فزاینده غرب در منطقه، عملاً تحقق یافت.
بحرین تا اواخر دهه ۱۳۴۰ در قانون ایران استان چهاردهم محسوب میشد، اما حکومت پهلوی بدون مراجعه به آرای عمومی ملت و صرفاً با سازوکار پارلمانی از آن چشمپوشی کرد. این موضوع بعدها به یکی از محورهای انتقاد جدی از سیاست خارجی آن دوره تبدیل شد.
در فروردین ۱۳۹۱ نیز محمود احمدینژاد در سفر به ابوموسی تأکید کرد:
«خلیج فارس ایرانی است و همیشه ایرانی خواهد ماند.»
شورش مسلحانه ایل قشقایی در فارس
در ۲۸ فروردین ۱۳۴۳، دولت ایران اعلام کرد که افراد مسلح ایل قشقایی در مخالفت با اجرای برنامه اصلاحات ارضی به چند پاسگاه انتظامی در فیروزآباد فارس حمله کردهاند و در این درگیریها تلفات وارد شده است.
این مخالفت از دوره نخستوزیری امیراسدالله علم آغاز شده بود؛ زمانی که برنامه اصلاحات ششگانه و از جمله اصلاحات ارضی در حال اجرا بود. دولت این مخالفتها را دفاع از فئودالیسم و مقابله با انقلاب سفید میدانست.
در نهایت با اعزام نیروهای کمکی از تهران و واحدهایی از فارس، خوزستان و اصفهان، شورش سرکوب شد و محاکمه عاملان آن از تابستان همان سال آغاز گردید.
آغاز مبارزه رسمی دولت با مصرف سیگار
در ۲۸ فروردین ۱۳۵۷، دولت وقت ایران برنامهای گسترده برای مقابله با مصرف سیگار در اماکن عمومی و کاهش اعتیاد به دخانیات اعلام کرد.
این تصمیم تیتر اول روزنامهها و خبر نخست رادیو و تلویزیون شد.
طبق این برنامه قرار بود:
- کشیدن سیگار در ادارات، رستورانها و سینماها ممنوع شود،
- رسانهها برنامههای ضدسیگار پخش کنند،
- در مدارس جلسات آموزشی برگزار شود،
- و تبلیغات ضد دخانیات در سطح شهر نصب شود.
در همان روز اعلام شد ایرانیان فقط در سال ۱۳۵۶ حدود ۱۲ میلیارد نخ سیگار مصرف کردهاند. با این حال، این برنامه چند ماه بعد در فضای اعتصابات و انقلاب عملاً متوقف شد.
تیترهای روزنامه اطلاعات در ۲۸ فروردین ۱۳۵۹
صفحه اول روزنامههای آن دوره، از جمله اطلاعات ۲۸ فروردین ۱۳۵۹، امروز برای پژوهشگران تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران یک منبع ارزشمند است. این تیترها نه فقط خبر، بلکه بازتاب فضای روانی، جهتگیری سیاسی و بحرانهای ساختاری سال نخست پس از انقلاباند.
برجام از نگاه کیهان؛ تیترهای ۲۹ فروردین ۱۳۹۵
در ۲۹ فروردین ۱۳۹۵، روزنامه کیهان بخش عمده صفحه اول خود را به سخنان ولیالله سیف، رئیس وقت بانک مرکزی، اختصاص داد که گفته بود برجام تا آن زمان تقریباً هیچ دستاورد اقتصادی ملموسی برای ایران نداشته است.
کیهان این موضع را نشانه فاصله میان وعدههای رسانهای دولت و واقعیت اقتصادی توصیف کرد و در سرمقاله خود از واگذاری امتیازات هستهای بدون دریافت منافع متقابل انتقاد تندی نوشت.
این نمونه، امروز از منظر تاریخ رسانه و سیاستگذاری، سندی مهم از شکاف درونساختاری جمهوری اسلامی بر سر برجام به شمار میرود.
واردات یک میلیارد دلاری پوشاک قاچاق
در ۲۸ فروردین ۱۳۹۷، رئیس سازمان توسعه تجارت ایران اعلام کرد که واردات رسمی پوشاک به کشور در سال ۱۳۹۶ حدود ۵۹ میلیون دلار بوده، در حالی که بر اساس دادههای بینالمللی، صادرات پوشاک به ایران حدود یک میلیارد دلار برآورد شده است.
این اختلاف نشان میداد که بخش بسیار بزرگی از پوشاک واردشده به ایران، از مسیر قاچاق وارد بازار شده است؛ مسئلهای که هم به تولید داخلی ضربه میزد و هم نشاندهنده ضعف ساختاری در کنترل اقتصادی و گمرکی بود.
درگذشت محمد حیدری؛ یک روزنامهنگار وفادار به حرفه
محمد حیدری، روزنامهنگار باسابقه ایرانی، در ۱۹ فروردین ۱۳۹۶ درگذشت. او از نوجوانی وارد روزنامهنگاری شد و از سال ۱۳۴۹ در روزنامه اطلاعات در تهران فعالیت کرد.
حیدری از اعضای فعال سندیکای روزنامهنگاران و از چهرههای شناختهشده ژورنالیسم حرفهای ایران بود. او سالها در مجلات گزارش و خواندنیها نیز سردبیری کرد.
فساد دولتی روسیه و بازگشت واژه «کلپتوکراسی»
در پی اعتراضات ضدفساد در روسیه از بهار ۲۰۱۷، بار دیگر اصطلاح Kleptocracy بهمعنای «حکومت دزدان» در فضای رسانهای و سیاسی مطرح شد؛ مفهومی که از یونان باستان آمده و به حاکمانی اشاره دارد که قدرت را وسیله غارت منابع عمومی میکنند.
این اعتراضات، از نگاه برخی تحلیلگران، نشانه رشد حساسیت جهانی نسبت به فساد ساختاری دولتها بود؛ پدیدهای که میتواند در آینده به یکی از محورهای اصلی جنبشهای سیاسی ضدحکومتی در جهان تبدیل شود.
در قلمرو اندیشه
ادوارد برنشتاین و تولد سوسیالدمکراسی
در ۱۷ آوریل ۱۸۹۸، ادوارد برنشتاین کتاب معروف خود «سوسیالیسم از راه تحول» را منتشر کرد؛ اثری که بهعنوان یکی از متون پایهای سوسیالدمکراسی شناخته میشود.
برنشتاین برخلاف مارکسیسم انقلابی، معتقد بود که جامعه را نمیتوان با یک انقلاب ناگهانی ویران کرد و انتظار داشت نظم عادلانهای پایدار از دل آن بیرون بیاید. او بر اصلاح تدریجی، گسترش رفاه عمومی، مالیات تصاعدی، آموزش عمومی، حمایت از بیکاران و بازنشستگان تأکید داشت.
در این نگاه، سوسیالدمکراسی نه یک جهش انقلابی، بلکه گذار تدریجی و عقلانی به سوی عدالت اجتماعی است.
پروکلوس؛ روشنفکر کیست؟
فیلسوف نوافلاطونی یونانی، پروکلوس، در ۱۷ آوریل ۴۸۵ میلادی درگذشت.
او روشنفکر را انسانی میدانست که:
- صرفاً مادی نیندیشد،
- نسبت به رنج دیگران حساس باشد،
- اهل استدلال باشد،
- و تجربه را به نسل بعد منتقل کند.
پروکلوس معتقد بود که انسان ذاتاً آمادگی اخلاقی دارد و این شرایط اجتماعی است که او را به آزمندی و خشونت میکشاند. او همچنین بر ثبت تجربهها و انتقال آنها به آیندگان تأکید داشت و میگفت سالخوردگان نباید تجربه را با خود به گور ببرند.
سایر ملل
سالروز درگذشت بنجامین فرانکلین
بنجامین فرانکلین، نویسنده، سیاستمدار، ناشر، روزنامهنگار و از بنیانگذاران ایالات متحده، در ۱۷ آوریل ۱۷۹۰ درگذشت.
او با جلب حمایت فرانسه برای انقلاب استقلال آمریکا، نقش مهمی در موفقیت آن جنبش ایفا کرد. فرانکلین هم نماد روشنگری آمریکایی است و هم نمونهای از پیوند میان قلم، سیاست و دولتسازی.
اعدام مری سورات؛ نخستین زن اعدامی در آمریکا
در پی ترور آبراهام لینکلن، مری سورات به اتهام مشارکت در طراحی این ترور بازداشت شد و در نهایت در ژوئیه ۱۸۶۵ به دار آویخته شد.
او نخستین زنی بود که در تاریخ ایالات متحده با حکم رسمی دادگاه اعدام شد.
نشست قدرتهای اروپایی در برلین علیه عثمانی
در ۱۷ آوریل ۱۸۷۸، قدرتهای بزرگ اروپا برای محدود کردن نفوذ امپراتوری عثمانی در قاره اروپا به برلین فراخوانده شدند.
این روند در نهایت به فروپاشی تدریجی عثمانی انجامید؛ امپراتوریای که پس از سقوط آن، خلأ قدرتی در جهان عرب پدید آمد و زمینه مداخلات مستقیم انگلستان و فرانسه در خاورمیانه فراهم شد.
ژاپن، کره و تایوان را از چین جدا کرد
در ۱۷ آوریل ۱۸۹۵، با امضای پیمان شیمونوسکی، چین پس از شکست از ژاپن ناچار شد از کره صرفنظر کند و جزایری از جمله تایوان را واگذار کند.
این شکست، یکی از نقاط عطف فروپاشی نظم سنتی چین و افزایش بحران مشروعیت در نظام سیاسی آن کشور بود؛ بحرانی که سرانجام به انقلاب ۱۹۱۱ انجامید.
شکست حمله به کوبا؛ نبرد خلیج خوکها
در ۱۷ آوریل ۱۹۶۱، عملیات مورد حمایت سیا برای حمله به کوبا و براندازی فیدل کاسترو در منطقه خلیج خوکها شکست خورد.
این ناکامی، موقعیت کاسترو را تقویت کرد و کوبا را بیش از پیش به شوروی نزدیک ساخت. از آن پس خصومت میان واشنگتن و هاوانا وارد مرحلهای عمیقتر شد.
دوبچک؛ مردی که از هر دو سو ضربه خورد
در ۱۷ آوریل ۱۹۶۹، الکساندر دوبچک از دبیرکلی حزب کمونیست چکسلواکی برکنار شد.
او چهره اصلی اصلاحات موسوم به «سوسیالیسم با چهره انسانی» بود؛ تلاشی برای نرمتر کردن نظام کمونیستی بدون عبور از آن.
مسکو این رویکرد را برنتافت و با دخالت نظامی در پراگ، این تجربه را سرکوب کرد. دوبچک بعدها به نماد سوسیالیسم اصلاحطلب بدل شد.
قتل میراکبر خیبر و تغییر نظام افغانستان
در ۱۷ آوریل ۱۹۷۸، قتل میراکبر خیبر، از فعالان چپ افغانستان، جرقه بحرانی شد که به سقوط محمدداودخان و بهقدرترسیدن کمونیستها انجامید.
این رخداد یکی از نقاط آغاز زنجیره تحولاتی بود که افغانستان را طی دهههای بعد وارد کودتا، اشغال، جنگ داخلی و فروپاشی مزمن کرد.
هشدار درباره تریاک افغانستان
در آوریل ۲۰۱۳، سازمان ملل هشدار داد که افغانستان بهتنهایی حدود ۷۵ درصد تریاک جهان را تولید میکند و این رقم ممکن است باز هم افزایش یابد.
پیوند میان اقتصاد مواد مخدر، فساد، گروههای مسلح و ناامنی، از افغانستان نمونهای کلاسیک از دولت شکننده ساخته است.
لامبورگینی پلیس دبی؛ نماد ولخرجی نفتی
در آوریل ۲۰۱۳، رسانهها از استفاده پلیس دبی از خودروهای فوقلوکس لامبورگینی برای گشتزنی خبر دادند.
این تصویر برای بسیاری از تحلیلگران، نماد شکاف میان ثروت نمایشی و واقعیتهای نابرابر جهان معاصر بود؛ شکافی که در بلندمدت میتواند منشأ واکنشهای اجتماعی و سیاسی شود.
جمعبندی
رویدادهای ۱۷ آوریل / ۲۸ فروردین یک الگوی تکرارشونده تاریخی را نشان میدهند:
قدرت بدون ظرفیت، ثروت بدون نظم، و ایدئولوژی بدون واقعبینی، دیر یا زود به بحران میرسد.
از شوش باستان تا خلیج فارس، از اصلاحات ارضی تا خلیج خوکها، تاریخ در این روز بارها یک حقیقت را تکرار کرده است:
بقای دولتها فقط با زور ممکن نیست؛ مشروعیت، عقلانیت و انسجام ملی شرط ماندگاریاند.
Loading...
