مهمترین رویدادهای ایران و جهان در طول تاریخ در این روز
ایران
تشکیل اتحادیه دِلوس علیه ایران
۲۳ آوریل ۴۷۸ پیش از میلاد، شماری از دولتشهرها و جزایر یونانی، اتحادیهای به نام «دِلوس» تشکیل دادند.
هدف این اتحادیه، مقابله با قدرت ایران هخامنشی بود که در آن زمان بزرگترین قدرت جهان به شمار میرفت.
این اتحادیه به ابتکار آریستیدس آتنی شکل گرفت. خزانه آن در جزیره دلوس نگهداری میشد.
اسپارت وارد این اتحادیه نشد و بعدها به ایران نزدیک شد. ایران نیز از اختلاف آتن و اسپارت استفاده کرد و با حمایت از اسپارت، قدرت آتن را تضعیف کرد.
این رقابتها بعدها به جنگهای پلوپونز انجامید؛ جنگهایی که توسیدید، مورخ یونانی، آنها را ثبت کرد.
حمله امیرتیمور به هند
۲۳ آوریل ۱۳۹۸، امیرتیمور از راه تنگه خیبر به سوی هند حرکت کرد.
او در دسامبر همان سال پس از شکست دادن سپاه سلطان هند وارد دهلی شد و این شهر را غارت و ویران کرد.
تیمور پیش از آن نیز در شهرهایی مانند اصفهان، بغداد و دمشق خشونتهای گستردهای انجام داده بود.
آغاز لشکرکشی عثمانی به ایران
۲۳ آوریل ۱۵۱۴، سلطان سلیم یکم عثمانی آماده لشکرکشی به ایران شد.
هدف او مقابله با دولت تازهتأسیس صفوی به رهبری شاه اسماعیل بود. چند ماه بعد، دو سپاه در چالدران با هم روبهرو شدند.
شکست ایران در چالدران بیشتر به دلیل نداشتن سلاح آتشین بود؛ در حالی که عثمانیها از توپ و تفنگ استفاده میکردند.
این جنگ، آغاز یکی از مهمترین رقابتهای ژئوپلیتیک میان ایران صفوی و عثمانی بود.
اخراج انگلیسیها از شمال ایران با کمک بلشویکها
در آوریل ۱۹۲۰، لئون تروتسکی، فرمانده ارتش سرخ شوروی، نیروهایی را به بندر انزلی فرستاد تا انگلیسیها را از شمال ایران بیرون کند.
پس از انقلاب بلشویکی، روسیه قرارداد ۱۹۰۷ با انگلیس درباره تقسیم ایران به مناطق نفوذ را لغو کرده بود. اما انگلیسیها تلاش داشتند نفوذ خود را در ایران گسترش دهند.
جنبش جنگل در گیلان نیز پیش از ورود نیروهای شوروی، مبارزه با نفوذ انگلیس را آغاز کرده بود.
هشدارهای نادیدهگرفتهشده پیش از اشغال ایران در ۱۳۲۰
در آوریل ۱۹۴۱، روزنامههای لندن رضاشاه را به نزدیکی با آلمان نازی متهم کردند.
این فضاسازی رسانهای، مقدمهای برای آمادهسازی افکار عمومی جهت حمله به ایران بود؛ حملهای که چند ماه بعد با ورود نیروهای انگلیس و شوروی رخ داد.
در داخل ایران، بسیاری از اطرافیان رضاشاه در پاسخ به نگرانیهای او فقط میگفتند: «خاطر مبارک آسوده باشد.»
این بیخبری و اطمیناندادنهای بیپایه، به اشغال ایران و تبعید رضاشاه انجامید.
ترور سرلشکر قرهنی
۳ اردیبهشت ۱۳۵۸، سرلشکر محمدولی قرهنی، نخستین رئیس ستاد ارتش پس از انقلاب، در خانه خود ترور شد.
او پس از اختلافنظر درباره نحوه برخورد با بحرانهای کردستان، گنبد و خوزستان از مقام خود کنارهگیری کرده بود.
ترور قرهنی در زمانی رخ داد که بحث کوچککردن ارتش، تنش با آمریکا، نگرانی از تجزیهطلبی و هشدار شوروی درباره حضور آمریکا در خلیج فارس مطرح بود.
این ترور از نخستین نشانههای بیثباتی امنیتی و نظامی پس از انقلاب بود.
درگذشت ملکالشعرای بهار
در آغاز اردیبهشت ۱۳۳۰، محمدتقی بهار، معروف به ملکالشعرای بهار، در ۶۷ سالگی درگذشت.
او شاعر، سیاستمدار، روزنامهنگار و مدتی وزیر فرهنگ ایران بود.
بهار از چهرههای مهم ادبیات مشروطه و تاریخ روشنفکری ایران به شمار میرود.
آمادهباش ارتش ایران در برابر عراق
۲۳ آوریل ۱۹۶۹، ایران و عراق در آستانه جنگ قرار گرفتند.
دولت عراق شماری از آموزگاران ایرانی و ایرانیتباران را بازداشت، شکنجه و اخراج کرده بود. ایران در واکنش، به ارتش آمادهباش داد و مرز خسروی را بست.
این بحران بخشی از تنشهای دیرینه ایران و عراق بر سر مرز، اروندرود، کردها و نفوذ منطقهای بود.
پرتاب نخستین ماهواره نظامی ایران
۳ اردیبهشت ۱۳۹۹، سپاه پاسداران اعلام کرد نخستین ماهواره نظامی جمهوری اسلامی ایران به نام «نور» را با ماهوارهبر قاصد در مدار زمین قرار داده است.
این رویداد بازتاب گسترده جهانی داشت و از نگاه جمهوری اسلامی، نقطه ورود سپاه به حوزه فضایی دانسته شد.
در سطح بینالمللی نیز این اقدام با واکنش آمریکا و نگرانی درباره ابعاد نظامی برنامه فضایی ایران همراه شد.
بحران ارزی سال ۱۳۹۷
در فروردین ۱۳۹۷، دولت وقت تلاش کرد نرخ دلار را ۴۲۰۰ تومان اعلام و بازار ارز را کنترل کند.
اما بسیاری از کارشناسان گفتند این تصمیم با واقعیت بازار، نقدینگی، واردات، خروج سرمایه و ساختار اقتصاد ایران هماهنگ نیست.
منتقدان هشدار دادند که حذف نقش صرافیها، محدودیت ارز مسافرتی، ابهام در تخصیص ارز و نرخگذاری دستوری، میتواند بازار زیرزمینی و نارضایتی عمومی ایجاد کند.
این بحران نشان داد که اقتصاد با بخشنامه کنترل نمیشود؛ بلکه به شفافیت، اعتماد، تولید، مدیریت نقدینگی و قواعد پایدار نیاز دارد.
اندیشه
لنین و نقد اختلاف طبقاتی
۲۲ آوریل ۱۹۱۷، لنین پس از بازگشت از تبعید، بیانیهای درباره اختلاف طبقاتی منتشر کرد.
او معتقد بود تمرکز ثروت در دست گروهی کوچک، ریشه بسیاری از جنگها، انقلابها و نارضایتیهای اجتماعی است.
لنین میگفت طبقه ثروتمند میکوشد دولت، رسانه و ابزار آگاهی عمومی را در اختیار خود نگه دارد تا قدرتش حفظ شود.
این نگاه، پایه فکری انقلاب بلشویکی و نظام شوروی شد.
دموکراسی
آغاز دموکراسی پارلمانی در بلژیک
۲۳ آوریل ۱۸۹۳، مردان بالغ در بلژیک حق انتخاب نماینده پیدا کردند.
به رأیدهندگان هشدار داده شد که با چشم باز رأی بدهند؛ زیرا نمایندگان درباره مالیات، قانون و اداره کشور تصمیم میگیرند.
این هشدار هنوز هم در هر نظام انتخاباتی معتبر است: رأی دادن بدون شناخت، میتواند هزینهای سنگین برای جامعه داشته باشد.
تاریخنگاری و ادبیات
زادروز جیمز آنتونی فرود
۲۳ آوریل ۱۸۱۸، جیمز آنتونی فرود، مورخ انگلیسی، به دنیا آمد.
او معتقد بود تاریخ فقط ثبت گذشته نیست؛ بلکه باید درس، هشدار و تجربه برای آینده ارائه کند.
از نگاه او، آموزش اخلاق از آموزش دانش مهمتر است، زیرا جامعه بدون اخلاق حتی با دانش نیز به بحران میرسد.
سالمرگ شکسپیر، سروانتس و گارسیلاسو
۲۳ آوریل ۱۶۱۶، سه نویسنده بزرگ جهان درگذشتند:
- ویلیام شکسپیر، نویسنده انگلیسی
- میگوئل دو سروانتس، نویسنده اسپانیایی و خالق «دون کیشوت»
- گارسیلاسو د لا وگا، نویسنده پرویی و روایتگر تاریخ اینکاها
این همزمانی باعث شده ۲۳ آوریل در جهان ادبیات روزی نمادین باشد.
جهان
تصرف برزیل به نام پرتغال
۲۳ آوریل ۱۵۰۰، پدرو آلوارز کابرال، دریانورد پرتغالی، به سرزمین برزیل رسید.
او این سرزمین پهناور را به نام پادشاه پرتغال تصاحب کرد، در حالی که بومیان آنجا قرنها در آن زندگی میکردند.
این رویداد آغاز سلطه پرتغال بر برزیل بود؛ سلطهای که تا استقلال برزیل در سال ۱۸۲۲ ادامه یافت.
کودتای نظامیان فرانسوی در الجزایر
۲۲ آوریل ۱۹۶۱، گروهی از ژنرالهای فرانسوی که مخالف استقلال الجزایر بودند، طرح کودتا علیه دولت فرانسه را آغاز کردند.
آنان میخواستند الجزایر را از کنترل پاریس خارج کنند و مانع استقلال آن شوند.
این توطئه شکست خورد و الجزایر در سال ۱۹۶۲ استقلال یافت.
استقلال اریتره
۲۳ آوریل ۱۹۹۳، مردم اریتره در یک همهپرسی زیر نظر سازمان ملل، به استقلال از اتیوپی رأی دادند.
اریتره سالها برای استقلال جنگیده بود و سرانجام به کشوری مستقل در ساحل دریای سرخ تبدیل شد.
پرونده جاسوس دوجانبه در آمریکا
در آوریل ۲۰۰۳، پلیس فدرال آمریکا زنی به نام کاترینا لئونگ را بازداشت کرد.
او متهم بود که همزمان برای افبیآی و دولت چین اطلاعات جمعآوری میکرد.
این پرونده نشان داد که در رقابتهای اطلاعاتی، گاهی نفوذ و جاسوسی در چند لایه انجام میشود.
گسترش ناتو و نگرانی روسیه
۲۳ آوریل ۲۰۰۵، نشست وزیران ناتو در لیتوانی برگزار شد؛ یکی از جمهوریهای پیشین شوروی.
این رویداد از نگاه مسکو نشانه گسترش ناتو به شرق بود. روسیه معتقد بود غرب پس از فروپاشی شوروی برخلاف وعدههای پیشین، ناتو را گسترش داده است.
این روند بعدها به یکی از عوامل اصلی تنش روسیه و غرب تبدیل شد.
تنش دیپلماتیک آمریکا و روسیه
در آوریل ۲۰۰۵، سفر کاندولیزا رایس، وزیر خارجه آمریکا، به مسکو با واکنش تند رسانههای روسی روبهرو شد.
رسانههایی مانند پراودا، سخنان او درباره تمرکز قدرت در کرملین را دخالت در امور داخلی روسیه دانستند.
این ماجرا نشانهای از بازگشت تدریجی تنش میان روسیه و غرب پس از دهه ۱۹۹۰ بود.
پرونده نفت در برابر غذا
در آوریل ۲۰۰۵، دو بازرس آمریکایی از کمیسیون تحقیق درباره برنامه «نفت در برابر غذا» استعفا دادند.
آنان معتقد بودند گزارش کمیسیون درباره نقش کوفی عنان، دبیرکل وقت سازمان ملل، بیش از حد نرم و محتاطانه بوده است.
این پرونده یکی از مهمترین نمونههای بحث درباره فساد، نفوذ و منافع پنهان در نهادهای بینالمللی بود.
برخی دیگر از رویدادهای ۲۳ آوریل
- ۱۴۷۹ پیش از میلاد: توتموس سوم، فرعون مصر، به قدرت رسید.
- ۳۴ میلادی: طبق محاسبه اسحاق نیوتن، مصلوب شدن مسیح در این روز رخ داده است.
- ۱۳۴۸: لقب شوالیه در انگلستان برقرار شد.
- ۱۶۳۵: نخستین مدرسه دولتی در آمریکای شمالی در بوستون آغاز به کار کرد.
- ۱۸۳۸: نخستین کشتی بخار عرض اقیانوس اطلس را پیمود.
- ۱۸۹۱: یهودیان از مسکو اخراج شدند.
- ۱۸۹۸: اسپانیا در موضوع کوبا به آمریکا اعلان جنگ داد.
- ۱۹۲۲: فیصل، پادشاه عراق، برای دیدار رسمی وارد ایران شد.
- ۱۹۲۸: شرلی تمپل، بازیگر و دیپلمات آمریکایی، به دنیا آمد.
- ۱۹۴۱: ارتش یونان تسلیم آلمان شد.
- ۱۹۴۹: شهر نانجینگ به دست نیروهای مائو افتاد.
- ۱۹۵۲: خط لوله نفت کرکوک به بانیاس سوریه تکمیل شد.
- ۱۹۵۶: دیوان عالی آمریکا جدایی نژادی را خلاف قانون اساسی دانست.
- ۱۹۶۵: شوروی نخستین ماهواره مخابراتی خود را در مدار قرار داد.
- ۱۹۶۷: دانشجویان دانشگاه کلمبیا در اعتراض به جنگ ویتنام دانشگاه را اشغال کردند.
- ۲۰۰۷: بوریس یلتسین، رئیسجمهور پیشین روسیه، درگذشت.
جمعبندی تحلیلی
رویدادهای ۲۳ آوریل نشان میدهد که تاریخ، میدان دائمی رقابت میان قدرت، هویت، رسانه، اقتصاد و حافظه جمعی است. از اتحادیه دلوس علیه ایران تا گسترش ناتو، از بحران ارز تا ترور قرهنی، یک پیام روشن دیده میشود: ملتهایی که نهادهای قوی، استقلال راهبردی، حافظه تاریخی و نظام تصمیمگیری شفاف نداشته باشند، در برابر فشار خارجی و خطای داخلی آسیبپذیر میشوند.
گردآوری و بازنویسی:
ساموئل (پیمان) سلاحی
Loading...
