از عروس ایران، حنانه کیا، تا عروسی دختر شمخانی

نوشته شادی صانعی مهری (ارمیتا) برای کیهان لندن

مقدمه: دو تصویر از ایران در یک قاب

در همان روزهایی که مادران هنوز لباس سیاه بر تن دارند و نام‌های دخترانشان را در قاب‌های مجازی زنده نگه می‌دارند، ویدئویی در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شود: عروسی مجلل دختری با لباس سفید در کاخی از نور و طلا. دختر علی شمخانی، مشاور عالی رهبر جمهوری اسلامی، با لبخند بر لب و گل بر سر، در میان آتش‌بازی و موسیقی زنده، قدم به سفره عقد می‌گذارد.
در همان زمان، در گوشه‌ای دیگر از حافظه جمعی ما، تصویر دیگری حک شده است؛ حنانه کیا، دختری بیست‌ساله از رامسر، با چهره‌ای ساده و چشمانی که هنوز به آینده‌ای آزاد باور داشت. او نه لباس عروس پوشید، نه رقصید، نه به خانه بخت رفت. گلوله سهم او از جشن زندگی بود.

دو قاب کنار هم: یکی درخشان از طلا، دیگری خونین از خیابان.
و همین دو قاب، خلاصه‌ای از چهل‌وچند سال حاکمیت تناقض است.

حنانه کیا؛ دختری که عروس خیابان شد

حنانه کیا از نسلی بود که دیگر از تکرار ترس نداشت. دختری متولد دهه هشتاد، دانشجو، پرشور، و با رؤیای ساده‌ای از زندگی بهتر. او در جریان اعتراضات ۱۴۰۱ در رامسر هدف گلوله قرار گرفت. روایت مادرش، روایت هزاران مادری است که فرزندشان را در خیابان به آغوش خاک سپردند؛ نه در حادثه، بلکه در نظامی که اعتراض را گناه و صدای جوان را تهدید می‌بیند.

حنانه، مانند بسیاری از دختران هم‌نسلش، فرزند رسانه‌های آزاد نبود؛ صدایش را از طریق مردم شنیدیم، نه از تلویزیون رسمی. در قاب آخر، لبخندی دارد که به طرز دردناکی بی‌پایان است. او نماد «عروس ایران» شد، عروسی که لباس سپیدش کفن شد.

مرگ او فقط یک عدد در آمار نبود، بلکه نشانه‌ی شکاف عمیقی بود که میان مردم و حاکمیت ایجاد شده است؛ شکافی که امروز در هر تصویر، در هر ویدئو و در هر مراسم مجلل، بازتاب پیدا می‌کند.

عروسی دختر شمخوانی؛ نمایش قدرت در دوران رنج

هم اکنون، ویدئویی از عروسی دختر علی شمخانی، مشاور عالی رهبر جمهوری اسلامی، منتشر شد. جشنی لاکچری، با تزئینات طلایی، سفره عقدی مجلل، لباس‌هایی از برندهای خارجی و فضایی که به‌زحمت می‌شد باور کرد در کشوری گرفته شده که نیمی از مردمش زیر خط فقر زندگی می‌کنند.

در آن سالن روشن و پر زرق و برق، نشانی از سایه‌ی بحران نبود. نه تورم، نه بیکاری، نه اعتیاد، نه فقر، و نه مرگ‌های خیابانی. همه‌چیز به‌گونه‌ای چیده شده بود که گویی ایران در آرامش و شکوفایی است. اما همان لحظه که نور فلاش‌ها بر چهره عروس و داماد می‌افتاد، در گوشه‌ای دیگر، مادر حنانه‌ها هنوز صدای تیر را از ذهنش بیرون نکرده بود.

در جامعه‌ای که دولتش مردم را به ساده‌زیستی و مقاومت در برابر تحریم‌ها دعوت می‌کند، چنین نمایش‌هایی نه تنها تضاد طبقاتی را آشکار می‌کند، بلکه عمق بی‌اعتنایی حاکمان به درد مردم را فریاد می‌زند. این عروسی فقط یک مراسم نبود؛ بیانیه‌ای نانوشته بود از «ما»یی که بالادست ایستاده‌ایم و «شما»یی که در پایین باید بمانید.

زنان؛ قربانیان و ویترین‌های نظام

در ایران امروز، زن همواره در دو نقش متضاد به‌کار گرفته شده است:
یا ابزار مشروعیت قدرت است، مانند دختر شمخانی که در رسانه‌ها به‌عنوان «نماد خانواده متدین و موفق» نمایش داده می‌شود؛
یا قربانی مقاومت است، مانند حنانه کیا که به جرم فریاد آزادی جان داد.

این دو نقش، در حقیقت دو سوی یک سیاست‌اند؛ سیاستی که زن را یا باید «در ویترین» داشته باشد یا «در گور». آزادی زن برای نظام حاکم یا باید کنترل‌شده باشد، یا حذف‌شده. و این همان خطی است که سرنوشت حنانه‌ها و دختران وابسته به قدرت را از هم جدا می‌کند.

جالب آنکه در هر دو تصویر، زن در مرکز قاب است، اما مالک آن نیست. در یکی، با آرایش و لباس گران‌قیمت در برابر لنزها، در دیگری، با خون و خاک بر چهره، در برابر تاریخ.

رسانه، نمایش و فراموشی

رسانه‌های رسمی سکوت کردند؛ هیچ گزارشی از عروسی مجلل منتشر نشد، هیچ پرسشی درباره‌ی هزینه‌ها، منابع مالی یا تضاد اخلاقی آن مراسم مطرح نشد.
اما همان رسانه‌ها در برابر عکس‌های حنانه کیا، تیغ سانسور را تیز کردند. تصویرش حذف شد، نامش محو شد، و مادرش بارها تهدید شد.

در عصر دیجیتال، حقیقت دیگر به‌راحتی پنهان نمی‌ماند. مردم خود به خبرنگار تبدیل شده‌اند. هر موبایل، دوربینی است در برابر قدرت. هر پست، سندی است از شکاف طبقاتی. عروسی دختر شمخوانی همان‌قدر واقعی است که مرگ حنانه کیا، و همین هم‌زمانی، دروغ عدالت اجتماعی را عریان می‌کند.

از عدالت تا تجمل؛ نظامی که فرزندانش دو دنیا را تجربه می‌کنند

چهار دهه پس از انقلابی که به‌نام مستضعفان آغاز شد، فرزندان مسئولان در برج‌ها و سالن‌های زرق‌وبرق جشن می‌گیرند، و فرزندان مردم در خیابان‌ها کشته می‌شوند.
نظامی که زمانی شعار «پابرهنگان وارث زمین‌اند» را سر می‌داد، امروز به حکومتی تبدیل شده که وارثانش از طلا و ثروت‌اند.

عروسی دختر شمخانی تنها یک مراسم خانوادگی نیست؛ نشانه‌ای است از فروپاشی اخلاقی ساختاری که دیگر حتی تظاهر به ساده‌زیستی ندارد. در برابر چشمان مردم، قدرت بی‌پرده می‌رقصد.

حنانه کیا، در مقابل، نماد ایران دیگری است؛ ایرانی که هنوز ایمان دارد به آزادی، به برابری، و به حق انتخاب. و شاید همین ایمان است که او را خطرناک می‌کند برای نظامی که تنها به اطاعت زنده است.

نتیجه‌گیری: وقتی عروس واقعی، خیابان است

ایران امروز، دو عروس دارد:
یکی در سالن‌های طلایی، در آغوش قدرت،
و دیگری در کف خیابان، در آغوش خاک.

حنانه کیا نه تنها قربانی خشونت حکومتی است، بلکه آیینه‌ای است از آرزوهای به خون نشسته‌ی نسلی که دیگر نمی‌خواهد قربانی باشد.
و دختر شمخانی، هرچند شاید خود نیز انتخابی در این میان نداشته باشد، نمادی است از ساختاری که از رنج مردم تغذیه می‌کند تا شکوه خود را حفظ کند.

در پایان، پرسش ساده اما سوزان باقی می‌ماند:
در کشوری که خون جوانانش هنوز خشک نشده، جشن گرفتن با طلا و تجمل، تنها یک بی‌سلیقگی نیست؛ اعلام رسمی بی‌شرمی است.

شاید تاریخ ایران روزی این دو تصویر را کنار هم بگذارد و بپرسد:
کدام‌یک «عروس ایران» بود؟
دختری که با لباس سفید در کاخ شمخانی رقصید،
یا دختری که با پیراهن خونین در خیابان افتاد؟

پاسخ را مردم خواهند داد.
همان‌هایی که هنوز نام حنانه کیا را زمزمه می‌کنند،
و باور دارند روزی، ایران دوباره لباس سپید بر تن خواهد کرد؛
نه برای عروسی اشراف،
که برای آزادی خودش.