ایران
شاه اسماعیل سامانی و احیای زبان فارسی
در ماه می سال ۹۰۰ میلادی، شاه اسماعیل سامانی در بخارا با درخواست فرماندهان خود برای حمله به بغداد مخالفت کرد. او گفت مأموریت اصلی حکومت سامانی، گسترش سرزمین نیست، بلکه زندهکردن زبان فارسی و فرهنگ ایرانی است.
اسماعیل سامانی که در سال ۸۴۹ میلادی در فرغانه زاده شد، از مهمترین چهرههای احیای هویت ایرانی پس از سلطه عربی بود. امروز نیز نام او در تاجیکستان جایگاه ویژهای دارد و واحد پول این کشور «سامانی» نام گرفته است.
شکست نیروهای دولتی از سالارالدوله و کشتهشدن یپرمخان
در ۱۶ اردیبهشت ۱۲۹۱، نیروهای دولتی در نزدیکی همدان از نیروهای سالارالدوله، پسر مظفرالدینشاه، شکست خوردند. سالارالدوله مدعی سلطنت بود و سالها در غرب ایران با دولت مرکزی جنگید.
پس از این شکست، یپرمخان، رئیس نظمیه تهران و از چهرههای فعال مشروطه، برای مقابله با او اعزام شد؛ اما در ۲۹ اردیبهشت همان سال در نبرد کشته شد.
ورود نظام قضایی فرانسوی به ایران
در ماه می ۱۹۲۱، آدولف پرنی، مشاور حقوقی فرانسوی دولت ایران، طرحی را برای تغییر نظام قضایی ایران پیشنهاد کرد. بر پایه این طرح، ساختار قضایی ایران به الگوی فرانسه و بلژیک نزدیک شد؛ الگویی که شامل بازپرس، دادیار، دادگاه بدوی، تجدیدنظر و دیوان عالی بود.
این تغییر با مخالفت روحانیون روبهرو شد. بعدها برخی منتقدان معتقد بودند که این ساختار، بهدلیل طولانیبودن روند رسیدگی و نبود هیئت منصفه، زمینهساز نارضایتی عمومی از دستگاه عدالت شد؛ نارضایتیای که در جریان انقلاب ۱۳۵۷ نیز بازتاب یافت.
بازداشت گروه ۵۳ نفر و مهار جنبش کمونیستی
در اردیبهشت ۱۳۱۶، حکومت رضاشاه گروهی از فعالان چپگرا و کمونیست را بازداشت کرد. دکتر تقی ارانی، عبدالصمد کامبخش، انور خامهای و چند چهره دیگر از جمله بازداشتشدگان بودند.
این گروه بعدها به «۵۳ نفر» مشهور شد. پس از سقوط رضاشاه در شهریور ۱۳۲۰، فضای سیاسی بازتر شد و حزب توده ایران شکل گرفت.
نخستوزیری علی امینی پس از اعتراض معلمان
در ۱۶ اردیبهشت ۱۳۴۰، پس از اعتصاب و تظاهرات معلمان تهران و کنارهگیری جعفر شریفامامی، دکتر علی امینی مأمور تشکیل دولت شد. او در نخستین سخنان خود، وضعیت اقتصادی کشور را بحرانی توصیف کرد.
برخی تحلیلگران آن زمان، تغییر دولت را با فشار آمریکا برای انجام اصلاحات اقتصادی و اجتماعی در ایران مرتبط میدانستند.
امیرعباس هویدا و مسئله بحرین
در ۱۶ اردیبهشت ۱۳۵۰، امیرعباس هویدا در جلسهای غیرعلنی درباره بحرین سخن گفت. جدایی بحرین از ایران یکی از حساسترین پروندههای سیاسی دوران پهلوی دوم بود.
منتقدان این تصمیم معتقد بودند که جدایی بحرین باید در سطح ملی و با رأی همه ایرانیان بررسی میشد، نه فقط در خود بحرین. پس از انقلاب ۱۳۵۷، یکی از اتهامهای مطرحشده علیه هویدا، موافقت با این جدایی بود.
تورم در ایران در سال ۱۳۹۱
بر پایه گزارش مرکز آمار ایران، در فروردین ۱۳۹۲ قیمتها نسبت به سال قبل افزایش چشمگیری داشت. تورم، رشد نقدینگی، کسری بودجه و وابستگی دولت به منابع ناپایدار از عوامل اصلی این وضعیت معرفی میشد.
برخی کارشناسان راهحل را در استقلال بانک مرکزی، کنترل هزینههای دولت، مبارزه با قاچاق، اصلاح نظام مالیاتی و پرهیز از فروش اموال عمومی میدانستند.
فساد اقتصادی و ممنوعالخروجی بدهکاران بانکی
در ۱۶ اردیبهشت ۱۳۹۲، غلامحسین محسنیاژهای اعلام کرد بیش از ۱۰ هزار بدهکار بانکی و متهم اقتصادی ممنوعالخروج هستند. او گفت فساد نهادینه میتواند بدون حمله خارجی، یک حکومت را از درون فرسوده کند.
این سخن، از نظر سیاسی اهمیت داشت؛ زیرا فساد ساختاری همواره یکی از عوامل کاهش مشروعیت و اعتماد عمومی در حکومتهاست.
سینما
درگذشت مارلین دیتریش
مارلین دیتریش، بازیگر و خواننده آلمانیتبار، در ۶ می ۱۹۹۲ درگذشت. او از چهرههای بزرگ سینمای قرن بیستم بود و حدود ۶۵ سال در سینما فعالیت کرد. شهرت جهانی او با فیلم «لولا لولا» آغاز شد.
اندیشه و سیاست
دموستینز و مخالفت با تمرکز قدرت
در ۶ می ۳۳۵ پیش از میلاد، دموستینز، خطیب و اندیشمند یونانی، در برابر سیاست تمرکز قدرت توسط اسکندر مقدونی قرار گرفت.
دموستینز معتقد بود دولت مرکزی نیرومند، اگر مهار نشود، میتواند به بوروکراسی سنگین و تهدیدی برای آزادی مردم تبدیل شود. او از استقلال شهرـدولتهای یونانی و نوعی کنفدراسیون دفاع میکرد.
اقتصاد
استقلال بانک انگلستان
در ۶ می ۱۹۹۷، دولت بریتانیا استقلال بیشتری به بانک انگلستان داد. استقلال بانک مرکزی یکی از ابزارهای مهم کنترل تورم است؛ زیرا مانع میشود دولتها برای جبران کسری بودجه، بیرویه پول چاپ کنند.
ورزش
راجر بانیستر و رکورد تاریخی دو یک مایل
در ۶ می ۱۹۵۴، راجر بانیستر انگلیسی نخستین انسانی شد که یک مایل را در کمتر از چهار دقیقه دوید. او بعدها پزشک متخصص بیماریهای عصبی و استاد دانشگاه شد.
بانیستر توصیه میکرد برای حفظ سلامت جسم و روان، انسان باید ورزش منظم، خواب کافی و ارتباط اجتماعی سالم داشته باشد.
دانش
کشف میکروب سل توسط رابرت کخ
در ۶ می ۱۸۸۲، رابرت کخ، دانشمند آلمانی، کشف عامل بیماری سل را اعلام کرد. او بعدها عامل وبا را نیز شناسایی کرد و در سال ۱۹۰۵ جایزه نوبل پزشکی را دریافت کرد.
کشف کخ یکی از نقاط عطف تاریخ پزشکی بود، زیرا بیماری سل پیش از درمانهای نوین، جان میلیونها انسان را گرفته بود.
رسانهها
آغاز انتشار نیویورک هرالد تریبیون
در ۶ می ۱۸۳۵، جیمز گوردون بنت روزنامه نیویورک هرالد را منتشر کرد. او با توجه به خبرهای شهری، مصاحبه با مقامهای سیاسی و تغییر روش دریافت هزینه آگهی، در روزنامهنگاری آمریکا نوآوری کرد.
روشهای او بعدها بر روزنامهنگاری مدرن اثر گذاشت.
دویچه وله و رسانه جهانی آلمان
دویچه وله از ماه می ۱۹۵۳ فعالیت خود را آغاز کرد و بخش فارسی آن از سال ۱۹۵۹ راهاندازی شد. این رسانه آلمانی به دهها زبان فعالیت میکند و با گسترش فناوری، از رادیوی موج کوتاه به رسانه دیجیتال و تلویزیونی تغییر مسیر داد.
سایر رویدادهای جهان
مرگ معاویه
برخی منابع تاریخی، ۶ می ۶۸۰ میلادی را روز درگذشت معاویه بن ابیسفیان نوشتهاند. با حکومت او، خلافت اسلامی بیش از پیش به شکل سلطنت موروثی درآمد.
غارت شهر رم
در ۶ می ۱۵۲۷، نیروهای مزدور آلمانی وارد رم شدند و چند روز این شهر را غارت کردند. این رویداد ضربهای سنگین به رنسانس ایتالیا وارد کرد.
پاتریک هنری و شعار آزادی
در ۶ می ۱۷۷۵، پاتریک هنری، خطیب آمریکایی، مردم مستعمرات را به مقاومت در برابر بریتانیا فراخواند. جمله مشهور او «آزادی یا مرگ» به یکی از شعارهای تاریخی انقلاب آمریکا تبدیل شد.
بازگشایی برج ایفل
در ۶ می ۱۸۸۹، برج ایفل در پاریس برای بازدید عمومی باز شد. این برج بعدها به یکی از شناختهشدهترین نمادهای فرانسه تبدیل شد.
حادثه هیندنبورگ
در ۶ می ۱۹۳۷، کشتی هوایی آلمانی هیندنبورگ هنگام فرود در آمریکا آتش گرفت و ۳۵ نفر جان باختند. این حادثه پایان جدی عصر کشتیهای هوایی مسافربری را رقم زد.
جنگ فالکلند
در ماه می ۱۹۸۲، در جریان جنگ فالکلند، نیروهای آرژانتینی ناوشکن بریتانیایی شفیلد را هدف موشک قرار دادند. این رویداد یکی از لحظات مهم جنگ میان آرژانتین و بریتانیا بود.
برخی رویدادهای کوتاه ۶ می
- ۱۵۳۶: هنری هشتم دستور داد انجیل به زبان انگلیسی ترجمه شود.
- ۱۶۸۴: لویی چهاردهم کاخ سلطنتی خود را به ورسای منتقل کرد.
- ۱۸۸۲: قانون محدودیت مهاجرت چینیها در آمریکا تصویب شد.
- ۱۹۱۶: ۲۱ استقلالطلب سوری و لبنانی به دست عثمانیها اعدام شدند.
- ۱۹۱۸: نخستین شماره ماهنامه «دانشکده» منتشر شد.
- ۱۹۵۳: دکتر مصدق از شوروی خواست طلای ایران را بازگرداند.
- ۱۹۹۴: تونل مانش میان فرانسه و انگلستان گشایش یافت.
- ۲۰۱۲: ایرج قادری، بازیگر و کارگردان ایرانی، درگذشت.
- ۲۰۲۳: تیراندازی در آلنِ تگزاس هشت کشته برجای گذاشت.
پرونده عبرتآموز: اعدام روث الیس در انگلستان
روث الیس، زن جوان انگلیسی، در سال ۱۹۵۵ به اتهام قتل مردی که با او رابطه عاطفی داشت، اعدام شد. او در تمام مراحل بازجویی و دادگاه به جرم خود اعتراف کرده بود. با وجود درخواستهای گسترده برای توقف حکم، دولت وقت بریتانیا از اجرای اعدام جلوگیری نکرد.
پرونده روث الیس بعدها به نمونهای مهم در بحث عدالت کیفری، نقش رسانهها، وضعیت زنان آسیبپذیر و ضرورت بررسی روانی و اجتماعی متهمان تبدیل شد. این پرونده همچنین در افکار عمومی بریتانیا تأثیر زیادی گذاشت و از عوامل مهم پایان اعدام زنان در آن کشور دانسته شد.
ساموئل (پیمان) سلاحی
Loading...
