نویسنده: ساموئل (پیمان) سلاحی
نویسنده و پژوهشگر حوزه سیاست و تاریخ
ایران
هشدار پاپک ساسانی درباره فساد دولتی
در سال ۲۰۹ میلادی، پاپک ساسانی، پدر اردشیر بابکان، در اجتماع آتشکده آناهیتا در استخر پارس سخنرانی کرد و نسبت به فساد دولتی و کشمکش قدرت میان شاهزادگان اشکانی هشدار داد.
او گفت ادامه نزاع میان اردوان و بلاش، ایران را که میراث نیاکان و حاصل فداکاری نسلهای گذشته است، به خطر میاندازد. حاضران در آن اجتماع، پاپک را به رهبری برگزیدند و از همان زمان او عنوان «شاه پارس» گرفت.
این رویداد را میتوان یکی از آغازگاههای تغییر بزرگ در ساختار سیاسی ایران دانست؛ تغییری که چند سال بعد با قدرتگیری اردشیر بابکان، پایان اشکانیان و آغاز شاهنشاهی ساسانی را رقم زد.
ایستادگی مازندرانیها در برابر حملات عرب
در ماه می سال ۶۶۵ میلادی، مردم مازندران برای دفاع بهتر در برابر حملات عرب، شاپور باوندیان را به رهبری خود برگزیدند. پس از این انتخاب، خراسانیان نیز آمادگی خود را برای کمک به مردم مازندران اعلام کردند.
شماری از پارسیزبانان خراسان بزرگ، که امروزه بخشی از آنان در افغانستان، تاجیکستان و فرارود زندگی میکنند، داوطلبانه برای دفاع از مازندران به این منطقه رفتند.
خاندان باوندیان سالها بر مازندران حکومت کرد و این منطقه برای مدت طولانی یکی از پایگاههای مقاومت ایرانی در برابر سلطه عرب باقی ماند. در دوره ساسانی نیز بسیاری از افسران ارتش ایران از میان مازندرانیها انتخاب میشدند؛ مردمی که به دلاوری و ایراندوستی شهرت داشتند.
درگذشت غازانخان مغول و مسئله فساد اداری
در ۱۱ می ۱۳۰۴ میلادی، غازانخان، ایلخان مغول، در ۳۳ سالگی در نزدیکی قزوین درگذشت. او از سال ۱۲۹۵ میلادی بر ایران حکومت میکرد و پس از مسلمان شدن، نام محمود را برای خود برگزید.
غازانخان در آغاز حکومت کوشید نظم اداری و مالی ایران را سامان دهد، اما فساد گسترده در دستگاه دیوانی، نظامی و قضایی مانع اصلاحات جدی شد. در دوره ایلخانان، رشوه، تبعیض، تملق، دروغ، دسیسه و سوءاستفاده از بیتالمال گسترش زیادی یافت.
این دوره از نظر تاریخی اهمیت دارد؛ زیرا بسیاری از پژوهشگران ریشه بخشی از فساد اداری مزمن در ایران را در ساختارهای بیثبات و غیربومی دوران مغول جستوجو میکنند.
تلاش لندن برای تحتالحمایه کردن ایران
پس از پایان جنگ جهانی اول، بریتانیا تلاش کرد ایران را عملاً به کشوری تحتالحمایه تبدیل کند. خروج روسیه از صحنه ایران پس از انقلاب بلشویکی، ضعف دولت مرکزی، ناامنی داخلی و بحرانهای منطقهای فرصت مناسبی برای لندن فراهم کرد.
در سال ۱۹۱۹، دولت بریتانیا با وثوقالدوله، نخستوزیر وقت ایران، قراردادی امضا کرد که بر اساس آن، امور مالی، نظامی و آموزشی ایران زیر نفوذ مستقیم انگلیسیها قرار میگرفت.
این قرارداد با اعتراض گسترده روشنفکران، سیاستمداران و افکار عمومی روبهرو شد و مجلس ایران ناچار به رد آن گردید. طراح اصلی این سیاست، لرد کرزن بود؛ سیاستمداری انگلیسی که ایران را منطقهای کلیدی برای کنترل خاورمیانه، آسیای جنوبی و جلوگیری از نفوذ روسیه میدانست.
قرارداد ۱۹۱۹ یکی از نمونههای مهم تلاش قدرتهای خارجی برای محدود کردن استقلال ایران در دوره ضعف دولت مرکزی بود.
واژههای فارسی در زبان سواحیلی
در ماه می سال ۲۰۰۱، کتابی درباره زبانشناسی آفریقای سیاهپوست منتشر شد که در آن به نفوذ واژههای فارسی در زبان سواحیلی اشاره شده بود.
زبان سواحیلی در کشورهایی مانند کنیا، تانزانیا، سومالی، اوگاندا، زنگبار، رواندا، بروندی، زامبیا، شمال موزامبیک و شرق کنگو رایج است. وجود واژههایی مانند بابا، بیبی، کاکا، چای، شاه، گاری و دیوانی در این زبان، نشانه ارتباط تاریخی ایرانیان، بهویژه مردم جنوب ایران، با شرق آفریقاست.
این نفوذ زبانی نشان میدهد که ایرانیان در گذشته نه فقط در تجارت، بلکه در انتقال فرهنگ، واژهها و سبک زندگی به سواحل آفریقا نقش داشتهاند.
راین؛ شهر باستانی کرمان و ارگ تاریخی آن
راین، شهر باستانی استان کرمان، یکی از مناطق مهم تاریخی و طبیعی ایران است. این شهر در دامنه کوه هزار قرار دارد و به آبشار زیبا، ارگ تاریخی و معماری ویژه خود شهرت دارد.
ارگ راین پیشینهای بیش از دو هزار سال دارد. در گذشته، دولت دیوارها، دروازه، خندق، چاه آب و بخشهای عمومی قلعه را میساخت و مردم شهر درون آن اتاقهایی برای خانواده خود ایجاد میکردند تا هنگام حمله دشمن به آن پناه ببرند.
راینیها در طول تاریخ در برابر مهاجمان مختلف مقاومت کردند. آنان در ساخت جنگافزار، پرورش اسب و صنایع فلزی نیز شهرت داشتند. در شهریور ۱۳۲۰، هنگام اشغال ایران، چند ژاندارم ایرانی در منطقه راین به یک نیروی انگلیسی ـ هندی حمله کردند و مانع پیشروی آسان آنان شدند.
در سالهای اخیر، گزارشهایی درباره به مزایده گذاشته شدن ارگ راین منتشر شد که با نگرانی فعالان فرهنگی روبهرو شد. این آثار تاریخی متعلق به همه ملت ایران است و هرگونه تصمیم درباره آن باید با حساسیت ملی و نظارت عمومی انجام شود.
حذف صفرها از پول ملی؛ راهحل یا اقدام ظاهری؟
در اردیبهشت ۱۳۹۹، بحث حذف چند صفر از پول ملی دوباره مطرح شد. دکتر مهدی طغیانی، اقتصاددان و نماینده مجلس، تأکید کرد که حذف صفرها بهتنهایی باعث کاهش تورم یا افزایش قدرت خرید مردم نمیشود.
به گفته او، ارزش پول ملی به قدرت خرید آن وابسته است، نه به تعداد صفرهای روی اسکناس. اگر تورم ادامه داشته باشد، حذف صفرها فقط ظاهر اعداد را تغییر میدهد و مشکل اصلی اقتصاد را حل نمیکند.
این بحث نشان میدهد که بحران پول ملی در ایران، ریشه در تورم مزمن، ضعف سیاستگذاری، نقدینگی بالا و مشکلات ساختاری اقتصاد دارد.
جهان
رُم نوین؛ آغاز تاریخ قسطنطنیه و استانبول
در ۱۱ می سال ۳۳۰ میلادی، کنستانتین بزرگ، امپراتور روم، خواستار تغییر نام بیزانتیوم به «رُم نوین» شد. این شهر بعدها به نام قسطنطنیه شناخته شد.
هدف کنستانتین ایجاد پایتختی شرقی برای امپراتوری روم بود؛ شهری که به ایران ساسانی و مرزهای شرقی روم نزدیکتر باشد. قسطنطنیه پس از سقوط روم غربی، پایتخت روم شرقی باقی ماند و در سال ۱۴۵۳ به دست عثمانیها افتاد. بعدها این شهر به اسلامبول و سپس استانبول معروف شد.
استانبول امروز شهری است که هم در اروپا و هم در آسیا گسترش یافته و همچنان یکی از نقاط مهم ژئوپلیتیک جهان بهشمار میرود.
اوضاع جهان در ماه می ۱۳۸۷ میلادی
در برخی گاهنامههای تاریخی، ماه می سال ۱۳۸۷ میلادی با نگرانی از حملات تیمور به ایران توصیف شده است. در آن زمان، ایرانیان از پیشروی تیمور به سوی اصفهان و شیراز بیم داشتند.
شیراز در همان دوره شهر حافظ بود؛ شاعری که در سالهای پایانی عمر خود همچنان به سرودن شعر فارسی ادامه میداد. در همان زمان، اروپا نیز گرفتار جنگها، بحرانهای داخلی و رقابتهای پادشاهان بود.
این تصویر تاریخی نشان میدهد که قرن چهاردهم میلادی دورهای آشفته و پرخشونت در ایران و جهان بود.
استقلال لوکزامبورگ
در ۱۱ می ۱۸۶۷، قدرتهای اروپایی بار دیگر استقلال دوکنشین لوکزامبورگ را تأیید کردند. این کشور کوچک میان فرانسه، آلمان و بلژیک قرار دارد و بعدها از بنیانگذاران اتحادیه اروپا و ناتو شد.
لوکزامبورگ با وجود وسعت کم، به دلیل نظام سیاسی پارلمانی، ثبات اقتصادی و مدیریت منظم، یکی از موفقترین کشورهای کوچک اروپا بهشمار میرود.
تغییر نام سیام به تایلند
در ۱۱ می ۱۹۴۹، کشور قدیمی سیام بار دیگر نام خود را به تایلند تغییر داد. واژه «تای» در زبان مردم این کشور با مفهوم آزادی و مردم آزاد پیوند دارد.
تایلند از معدود کشورهای منطقه هندوچین است که هیچگاه بهطور رسمی مستعمره قدرتهای خارجی نشد. این کشور در جنگ جهانی دوم با ژاپن متحد شد و پس از آن در دوره جنگ سرد به متحد آمریکا تبدیل گردید.
دستگیری آدولف آیشمن
در ۱۱ می ۱۹۶۰، آدولف آیشمن، افسر پیشین اساس آلمان نازی، در آرژانتین توسط مأموران موساد دستگیر شد. او پس از جنگ جهانی دوم با نام جعلی ریکاردو کلمنت در آرژانتین زندگی میکرد.
آیشمن از چهرههای اصلی در سازماندهی کشتار یهودیان در دوره نازیها بود. او به اسرائیل منتقل شد، محاکمه گردید و در سال ۱۹۶۲ اعدام شد.
این پرونده نشان داد که جنایت علیه بشریت با گذشت زمان فراموش نمیشود و عاملان آن ممکن است حتی سالها بعد نیز محاکمه شوند.
دادگاه جهانی برتراند راسل درباره جنگ ویتنام
در ۱۱ می ۱۹۶۷، دادگاهی جهانی به ابتکار برتراند راسل، فیلسوف و ریاضیدان انگلیسی، در استکهلم تشکیل شد. این دادگاه پس از چند روز بررسی، برخی مقامهای وقت دولت آمریکا را به دلیل ادامه جنگ ویتنام مجرم جنگی دانست.
هرچند این دادگاه قدرت اجرایی نداشت، اما از نظر اخلاقی و حقوقی تأثیرگذار بود و بعدها الگوی بحث درباره دادگاههای مردمی و بینالمللی شد.
آزمایشهای اتمی هند
در ۱۱ می ۱۹۹۸، هند اعلام کرد که چند آزمایش اتمی زیرزمینی در منطقه پخران انجام داده است. آتال بیهاری واجپایی، نخستوزیر هند، در پاسخ به اعتراض قدرتهای غربی گفت اگر داشتن سلاح اتمی بد است، باید برای همه کشورها بد باشد.
هند اعلام کرد که هدفش از داشتن سلاح اتمی، بازدارندگی در برابر تهدیدهای خارجی است. این آزمایشها جایگاه هند را بهعنوان یک قدرت اتمی تثبیت کرد و به رقابت هستهای در جنوب آسیا، بهویژه میان هند و پاکستان، شدت بخشید.
برخی دیگر از رویدادهای ۱۱ می
در سال ۱۴۹۷، آمریگو وسپوچی، دریانورد ایتالیایی، سفر خود را به سوی قاره آمریکا آغاز کرد؛ قارهای که بعدها نام او بر آن گذاشته شد.
در سال ۱۸۴۶، جیمز پولک، رئیسجمهور آمریکا، مجوز جنگ با مکزیک را از کنگره گرفت. این جنگ به شکست مکزیک و واگذاری بخشهای بزرگی از سرزمینهای شمالی آن، از جمله کالیفرنیا و نیومکزیکو، انجامید.
در سال ۱۸۵۷، نظامیان هندی شورشی شهر دهلی را از نیروهای وابسته به بریتانیا گرفتند. این رویداد بخشی از نخستین خیزش بزرگ هندیان علیه استعمار انگلیس بود.
در سال ۱۹۰۸، نخستین مراسم روز مادر در آمریکا برگزار شد.
در سال ۱۹۴۰، آلمان نازی حمله همزمان به فرانسه، بلژیک، هلند و لوکزامبورگ را آغاز کرد.
در سال ۱۹۴۵، یک خلبان ژاپنی با حمله کامیکازی به ناو هواپیمابر آمریکایی بانکر هیل آسیب سنگینی وارد کرد و صدها نفر کشته شدند.
در سال ۱۹۹۸، ویکتور اوربان به نخستوزیری مجارستان رسید.
در سال ۲۰۱۰، دیوید کامرون نخستوزیر بریتانیا شد.
در سال ۲۰۱۲، دو انفجار انتحاری در دمشق دهها کشته و صدها زخمی برجای گذاشت.
در سال ۲۰۱۳، انفجار خودرو بمبگذاریشده در شهر ریحانلی ترکیه دهها کشته و زخمی برجای گذاشت.
در سال ۲۰۱۶، انفجار بمب در منطقهای شیعهنشین در بغداد بیش از صد کشته برجای گذاشت.
در سال ۲۰۲۰، اعلام شد شمار مبتلایان به کووید-۱۹ در جهان به حدود چهار میلیون نفر رسیده و حدود ۲۷۰ هزار نفر جان باختهاند.
در سال ۲۰۲۲، شیرین ابوعاقله، خبرنگار فلسطینی ـ آمریکایی شبکه الجزیره، هنگام پوشش خبری در جنین کشته شد. مرگ او بازتاب گستردهای در جهان رسانه و حقوق بشر داشت.
جمعبندی تحلیلی
رویدادهای ۱۱ می نشان میدهد که سه مسئله در تاریخ ایران و جهان بارها تکرار شده است: فساد حکومتی، اهمیت استقلال ملی و نقش حافظه تاریخی در بقا یا سقوط جوامع.
در ایران، هشدار پاپک ساسانی درباره فساد، مقاومت مازندران در برابر حملات عرب، تلاش بریتانیا برای تحتالحمایه کردن ایران و بحث حذف صفرها از پول ملی، همگی نشان میدهند که ضعف دولت، فساد اداری و بیتوجهی به منافع ملی میتواند کشور را در برابر بحرانهای بزرگ آسیبپذیر کند.
در جهان نیز از قسطنطنیه تا آیشمن، از لوکزامبورگ تا هند اتمی، تاریخ نشان میدهد که قدرت، عدالت، استقلال و مسئولیتپذیری سیاسی چهار محور اصلی پایداری ملتها هستند.
نکته کلیدی:
ملتی که فساد را جدی نگیرد، استقلال حقوقی و سیاسی خود را پاس ندارد و حافظه تاریخیاش را فراموش کند، دیر یا زود در برابر قدرتهای خارجی یا بحرانهای داخلی آسیبپذیر میشود.
Loading...
